Lewensverhaal en Transkripsies

Leonardus Johannes Labuschagne (Len) is op 17 Mei 1880 gebore in die distrik Heidelberg, Transvaal. Hy was die oudste seun uit ‘n gesin van vier. Sy vader, Izak Hermanus Labuschagne, se vader en oupa was beide Voortrekkers gewees wat vanuit die Baviaansrivier-omgewing in die Somerset-Oos omgewing getrek het.

Dit wil voorkom asof die plaas waarop hulle as pioniersgesin gewoon het, “Zeekoerivier” genoem was. Die plaas was waarskynlik naby die onderpunt van die Baviaansriviervallei geleë, nie ver van die bekende historiese Glen Lynden kerkie waar vele bekende pioniersgesinne gedoop was.

Van sy vader moes Len dikwels nog stories gehoor het omtrent die moeilike omstandighede gedurende die Groot Trek. Die Oostelike Hoëveld was nog relatief wild teen die laat tagtigs. Plase was relatief groot en wild het nog oral voorgekom. Op welker manier Len, sy broer en twee susters skoolonderrig ontvang het, weet ons nie, maar heel moontlik het die Labuschagne familie op een of ander wyse die dienste van ‘n huisskoolmeester bekom, soos die gebruik op vele ander afgeleë plase was. Saam met sy broer, Andries Josephus (“Andrew”) Labuschagne, sou hy die pioniers-lewenskuns van ‘n Boer geleer het by hulle vader, Izak Hermanus (“Izak”) Labuschagne. Soos ander Boereseuns van hulle ouderdom sou hulle op jong ouderdom al buitengewoon-goeie skuts en perderuiters gewees het. Volgens die enkele foto’s van Len uit sy jongdae, lyk dit nie of hy as jong seun bril gedra het nie, maar sedert sy kollege-dae is dit duidelik dat sy sig sodanig verswak het dat dit nodig geword het om vir die res van sy lewe lense te dra. Eienaardig genoeg het dit blykbaar geen effek gehad op sy skerpskuttersvermoë nie, want Len het tot op gevorderde ouderdom volgens wat vertel word, ‘n besonderse goeie skut gebly. (Sien sy skietrekords naby die einde van hierdie dokument.)

Leonardus Johannes Labuschagne (Len) is op 17 Mei 1880 in die Heidelberg distrik (Tvl) gebore. Hy was die oudste seun van Izak Hermanus en Sarah Susana Regina Labuschagne.

Bron: Transvaalse Wolboere, 'n Historiese Oorsig van die Ontwikkeling van die Wolskaapbedryf in Transvaal., [Spesiaal uitgegee ter herdenking van die 200-jarige bestaan van die Merino Bedryf in Suid-Afrika en die Wêreld Merino Dag wat op 29 September 1990 te Ermelo gehou word.] Len Joubert., NMB Drukkers., Port Elizabeth., 1990., ISBN 0-620-15256-7., bl. 63-64.

In ‘n stap wat relatief ongewoon was vir sy tyd, is Len na die Maritzburg College in Pietermaritzburg gestuur vir verdere skoolopleiding. Hier voltooi hy sy studies in 1897, waarna hy in 1898 reg gaan studeer by Victoria Kollege in Stellenbosch. Hierdie kollege is later omskep in vandag se Universiteit van Stellenbosch.

Hy matrikuleer in 1897 aan die Maritzburg College, Pietermaritzburg en vertrek die volgende jaar na Stellenbosch om aan die Victoria Kollege (tans die Universiteit van Stellenbosch) in die regte te studeer.

Figuur 2 Izak Hermanus Labuschagne, Voortrekkerseun en vader van Len Labuschagne.

Uwe brief van 18 Sept heb ik ontvangen en was verblyd om te daar uit te vernomen dat gy nog frisch waren. Wy zyn ook nog allen ook nog frisch.

Ingesloten zend ik u een poswissel van £20 – waar uit u de school en kos geld kan betalen. De rest is tot u diens alhoewel het wynig is.

Het was hier zeer droog, zoo dat de vee gebrek had aan gras, maar vandag was hier een overstroomin, van water. Het heft zoo veel geregen dat Witklip zyn spruit en selfs Wit River vol was. Ik is van plaan om den 5de deser van hier te trek als hier nog ossen is wat ik kan inspan. Myn eigen ossen heft ik met bloed geënt op 30 Augustus en hulle is nog niet frisch. Hier is slecht 6 gesout. De ander is ziek[1], zoo slegt ziek dat ik dink dat er wynig van zal zout. Het gaan zeer sleg. Ik heft 94 beesten met bloet geent[2], daarvan is al tusschen de 50 en 60 doot en ik twyfel of ik van de 94 zal 20 behouden. Ik heft 108 met gal geënt en nadat zy 22 dagen geënt zyn breek hulle ook uit aan de pest en er zyn 2 doot 2 gesout en 3 nog ziek. Van Oom is al over de 400 doot. Over al waar ik hoor gaan het sleg. Geloof my dat ik nu geen tyd heft. Elken dag van de morgen tot de avond moet ik net met de ziek beesten werk, en de doode beesten begraven. Ons beleeft een zware tyd maar ik hoop dat na zuur zoet sal komen. Ik is bly om te hoor dat jy aan de Christelyke vereenig behoort en geloof dat u er van geode vruchten zal geniet.

Ik ben ver blyd u te kunne melden dat het met ons noch wel zyn maar tot myn leed ziet ik in u brief dat jy slecht ziek was maar toch weder beter zyn. Ik hoop een spoedige geheel herstelling van u te hooren. Ik is verblyd dat jy beter is. Ik vertrauw dat jy geheel zal herstel. Houdt maar geode moet. Het zal meschien voor u eenzaam wees als jy ziek legt maar ver geet de Heere niet. Hy is naby u in de beste zorgde en al uwe behoefte. Vergeet Hem toch nooit. Hy zal by u blyf als jy dat van Hem behoort. Ik ziet in u brief dat daar veel vruchten is. Ik wensch ook om een week daar by u te wees om by u te kuier en vruchte te eet. Het lyk de school van Amersfoort gaan goed aan. De Inspecteur was daar en vindt de school goed. Hy zeg als hy een huis kan kryg dan kom hy hier woon. Hier is in de veertig kenderen in de school. Andries[3] is ook in de school. Als het goed gaan sal hy de winter ook blyft. Hy is in standart drie ge plaats. Als het goed gaan dat ons kans kryg zal hy net hier blyf tot [hierdie?] winter.

U vader is niet tuis. Hy is naar Pretoria. Hy is gestuur door de kerkraad om een plaats voor de kerk te kryg. Ik verwag hem morgen. Zoo gevoelt ik ook maar den dag een zaam. Ik en Hannie[4] is alleen zoo verlang ik noch veel meer naar u en wensch dat dat dit al pos dach is om te sien of ik niet van u een brief kryg. Als de post toch maar een brief van u heef. Ik verwach goed tyding van u. Verder met de vee is niets te klaagen. De pest is hier stil. De gras is ook mooi. Geen droogte hier. Het regen veel. Oom P Joubert [Cappie ?] haar vader is sleg ziek. Zuster Catrina heef een zoontje. Hy is een maant oud. Krygte u de papier met de nommers die jy om gevraag heft. Ik heef spyt dat jy u combaartsen verloor heef, niet om de schade maar om dat ik denk dat jy hem nodig heef. Ik wilt niet dat jy koudt slaap. Ik stuur u een pond geld. Kryg voor u een combaarts.

Myn zoon kryg voor u een paar bottles moede[] eegds] en gebruik dit. Het zal u goed doet als jy vier [] [] gebruikt. Ik moet [] ontvang. Hier wederte beste groete van ons u ouders

Wy zyn op den 19de deser hier te Kromhoek aan gekomen in goede gesondheid. Hoop dat u dese regelen ook in welstand moog ontvangen. Ik was blyde om in u brief van 10de te zien dat u nog frisch waren. Het is een geruime tyd dat ik laats van Anderies gehoor heft. Verleden week heb het [met?] Hanie nog goed gegaan. [] Rooi Josua[5] is op den 21 dezer een dochtertje overleden. Sy was slecht 2 dagen oud.

Het is hier verschrikkelyk droog. Ons heeft nog geen regen gehad. De grootste gedeeltes van de veld lyk nog zoo als in de winter. Myn vee is nog allen op Beaumaris. Daar is gras voor schapen, maar voor beesten is het nog sleg. Zoo als gy zeker al in de kourante gesien heft, is de burgers op gekommandert naar Zoutpansberg voor Magato[6]. Uit onse distrik is 200 burgers gecommandeert. Zy moet den 3 [] gaan naar Volsrust [] vetrekken. Dit is een [] tyd want de menschen is nog niet te huis met hun [] aangesien hier nog geen gras is voor hun vee. Van myself is een slag beest gekommandeert.

Figuur 4 Wakkerstroom kommando tydens die oorlog teen Magato. Bron: Nasionale Argief TAB 3749.

Het is een duur gekochte land, en moet nog altos veel op geofferd worden. Ik wil hoop dat die opkomende geslacht, dat land met bloed gekoch als een kosbaar kleinnoot zal bewaren en de veele op ofveren zal waarderen. Op dat de nageslag de zoete vruchten van [] zuuren arbyd van hun vaders macht genieten, maar [macht?] het niet in handen van vreemde vallen.

Doen wysheid en kinnes op want daar in leg de kracht van een Natie. Maar dat de Vreese des Heeren. Voor dit maal gaan ik sluit, en hoop dat het u zal wel gaan en dat u macht gespaard worden en dat u eendacht een nuttigen lid der maatschappy en Kerk macht worden.

Geliefde zoon ik is verblydt u te kunnen melden dat het met ons noch wel zyn. Ik Hoop de zelfde van u te hooren. Het is lang dat ons laats van u een brief gekrygen heef en van Andries noch langer.

Van Hannie heef ons laatste week een brief ontvang. Het gaan met haar ook noch goed. Ons is van plan om aanstaande week naar haar te gaan. Ik verlang veel naar u allen maar zy is de eenigste wat ik kan by koomen. Zoo moet ik maar wag tot dit tyd is dat jy naar my kan kom. Ik hoop te tyd zal toch ook komen al zal het ook noch een tydje duur. Ik gevoelt my heil by de huis weder een zaam. Ons heft aanstaande Zondag kerk op Amersfort en ons gaat meschien naar de kerk.

Het gaat hier niet goed. De menschen is bykans allen op gecommandeert voor Magato. Het is vendach niet een aangename Zondach hier rond voor de menschen. Het is juis vandach dat helfte [] [elkander?] koomen om [voer?] [] te versteek. Helfte zal [morgen] van Volksrust vertrekt (?).

Hier is ven dach geen man op de plaats tuis. Helfte is waar de menschen by elkander kom. Bergfliet by Josia en zal noch ven dach verder vertreek. Van u vader is een slagtbees ge commandeert. Ons hoor de menschen heef al drie keer gevocht met de kaffers en heft kaffers dood geschiet maar geen mens is beschadig maar daar is te min mense om verder met de kaffers te werk.

Verder is het hier maar noch droog en is by kans geen gras voor de vee[7]. Het heef een wynig geregen . Hier heef noch geen mensch geploeg in wacht op [regen?]. [] by Pa en boet Jan is [nog] volop voor schapen en [ste] kantkom ook klaar. Kom [] vee is ook noch alles daar. Hier is gras voor schapen maar niets voor beeste. Met onse schapen gaat het goedt maar met de beeste heft het sleg ge gaan. Daar is omtrent tien dood van gal ziekte maar helfte is [vet/weder?} en mooi.

Met boet Hans gaat het noch niet goedt. Hy loop maar kan noch niets doen. En dan was zyn zoontje Viekus (?) ook sleg ziek maar is beter. Verder verlang en verwacht toch om met eerste pos van u en Andries elkeen een brief te krygt. Ik moet u zech dat de tyd voor my lang is als ik om u allen denkt. Maar ik hoop het zal u wel gaat en wensch u alles ten beste. Ontvang hier mede de beste groete van ons u geliefde ouders.

Wy zyn nu reets op weg naar Wit Revier, en zyn gister hier op Rooikop vylig aangekomen. En het gaan met ons tot zoover goed. Als behalve de klyne doctertje, die houw niet veel van Wagenryden[9].

Figuur 5 Kate Labuschagne, die dogtertjie wat nie van "wagen ryden" gehou het nie.

Wy zyn van plaan om vandag verder te gaan. Ons is by Coen om hun te groeten en het gaan met hun ook nog goed.

[bladsy ontbreek—moontlik was daar agterop geskryf en het ek dit nie gefotografeer nie—HL]

vervolg worden. Ik wil niet veel zech u zal zakne wil self sien. Geloof niet de kwaat gesinde en Roodes bladen. Blyf een Afrikaner door murg en been en doe u bes om wetenschap op te doen.

De groote doel van myn brief is om u in kinnes te stel met myn adres. Het zal dit jaar zyn Witkop[10] dist Piet Retief. Ik hoop dat u dese regelens in goede gesondheid zal ontvangen en vergeet ons niet.

Figuur 6 Len se dogter, Matie (Labuschagne) Joubert, met die Rooikruis vlag waarmee hy sy gewonder vader gered het.

Figuur 7 Ladysmith se stadsaal waarvan die toring meermale deur die Boere afgeskiet was.

Figuur 8 Die plek by Chievley, waar die Wakkerstroom kommando gehelp het om ‘n Britse trein te ontspoor, ten gevolge waarvan die jong Britse oorlogkorrespondent, Winston Chuchill, gevange geneem is.

Na afloop van die Boere offensief, hou Len ‘n krygsdagboek vir ‘n paar weke, maar dit eindig ongelukkig redelik stomp. Hy voltooi die oorlog as Bittereinder en sou later aan sy kleinkinders vertel dat hulle die oorlog nog onbepaald sou kon voortsit, maar die gevoel was dat dit geen doel sou dien as al hulle vrouens en kinders in die konsentrasiekampe sou moes omkom nie. Die Wakkerstroom kommando tel onder die wat teen die vredesluiting gestem het in Mei 1902. Aangesien Len se naam nie op die Medaljerol verskyn nie, word aangeneem dat hy nooit vir die “Medalje vir Getrouwe Dienst” aansoek gedoen het na die oorlog nie.

Met die uitbreek van die Tweede Anglo-Boereoorlog (1899-1901) keer hy na die Transvaal terug om by die Wakkerstroom Kommando aan te sluit. Na die oorlog het hy hom as ingeskrewe klerk by die prokureursfirmas van F le Roux op Volksrust ingeskryf maar ontvang later 'n beurs om aan die Normaal-kollege te Pretoria te studeer, waar hy hom as onderwyser bekwaam het. Hy gee onderwys te Middelburg (Tvl) en Ermelo.

I can assure you that I was in a great hurry last Friday morning to reach the office. Can you guess why? Yes, of course my sweetheart knows that her Len was longing to read that letter which he knew was awaiting him. It so happened that I received your second letter first, and was glad to perceive that my darling was still well. it seemed quite an age that I had parted from you that Monday afternoon, and I was simply yearning to hear from you. Of course it was due to my absence in Pretoria that your first letter did not reach me on Tuesday morning , when it arrived, but as the other clerk had inadvertently placed it with some other papers on my table it was some hours after reading your most recent letter before I obtained the other. I had not expected that my dear one would write before receiving a letter form me. The fact that you did, darling, has made me so extremely happy, and deeply affected some of the innermost strings of my heart. You are a real good, true and lovable darling, and I thank you most heartily for your sweet letters. If I was now in your presence, do you know what I would do? Well, I would give expression to my gratitude in a more tangible manner. I would not be able to refrain from kissing your sweet lips. Yes, beloved, Sunday and part of Monday did in many respects pass like a dream. Ah, but it was such a blissful dream to me, that I would like to enjoy it over and over again. Monday afternoon, however, after I parted from you, was no dream, my regret at having to part from her I love so fondly rankled deep in my heart & made my thoughts rather sorrowful, and I could not help often looking back in the direction you were. Just fancy half a month has lapsed since that afternoon, and just a few days over five weeks I shall, God willing, again be in your beloved presence, as I Hope for a longer period.

Accept heartiest thanks and kisses for the little photo. I prize it very much and it is very dear to me. You ask whether I know the two ladies on it. well, I guess I do. I presume the lady next to you is your friend Max du Preez. Am I right? Will you blame me if I take the liberty to part you two on the photo? I am afraid your photo will soon wear away unless I take some precautions with it. Besides, I want to carry it with me continually, just as I do your sweet image. That long promised photo of mine will, I trust, be forthcoming soon; only I believe I will be a terrible guy on it.

Now, my love, you must really not have so much anxiety about my health, for there is not much cause to worry about that. old Mrs v.d Kaay is going to take good care of me during the next six weeks, and when you see me again at Xmas, I hope to have developed two full round cheeks. So, sweetheart, just set your mind at ease on this point , and believe your Len when he says he is taking good care of himself, for your sake and his own.

So Max J does not know that you have given your heart to some one in Heidelberg. I am inclined to think C.J. does not believe that either. But what does that matter, as long as you and me know the truth. Sweetheart, if C.J. has or ever does in conversation with you use remarks that tend to injure my darling’s feelings, you will have sufficient confidence in me to let me know; for I will not have that.

And so my darling thinks I have given her my heart. What will you say when I assert this is not quite the case? Yes, beloved, you have my whole heart, every particle of its love, and I am glad it is so; but I think you simply stole it all from me long, long ago. Yes, that is it, before I knew it my heart was gone, your sweet looks, your sweet self, had simply drawn it from me, but I knew it was in the best possible keeping. And then ultimately, when there was an inexplicable yearning for something in return for my heart, I asked my precious one for her love; and now, well, I am happy,--happy that you love me, and happy that you have my heart and all its love.

Haai, ik praat zoo groot; whilst I am still anxiously awaiting your parents reply to that great request I made to them last week. I wish the uncertainty was over, in any case now they know exactly how matters stand.

Yes, I am sorry for Maria. Poor girl, it will be terrible to part from Charl for such a long period. I trust it will go well with them. Why six months is a long time to say nothing of two years. I ultimately got finished at Pretoria last Thursday. Old Van Gelder has been sentenced to another two months imprisonment. He does, however, not seem to take his lodging in the King’s Hotel badly. Mrs. le Roux[11] was also in Pretoria on the last occasion. She accompanied her husband for a change of surroundings. She looks very poorly and was very ill after the death of their little child. I could not go about much, but however saw Minnie Ackerman at Mrs. Joubert’s. She had just returned form her visit to your Uncle Hendrik[12] at Senekal, and said they were all doing well, especially the little boy. Minnie does not look much changed, perhaps she is more quiet than usual.

I also saw old Sandenbergh, with whom I worked in the same office at V Rust. Do you sill remember him? We cycled out to the farm together on that occasion when we watched the finches building nests in the picnic tree. I have arranged with him that I will visit him at Johannesburg on Friday, the 9^th [inst?], which, being King’s birthday, is a holiday, and I should like to inspect the Gold city with some one who is acquainted with it. I am travelling about rather a good deal lately, but would much rather prefer my journeys to be in the direction of Mooipoort.

Van der Kaay has obtained six weeks leave, but has postponed his visit to Wakkerstroom until Xmas. He is proceeding to Port Elizabeth on Monday, to stay for some time with the reverend gentleman who recently got married. I suppose he thinks as the couple had their honeymoon before the marriage his presence will not be an intrusion. However I think he will still find them very much preoccupied. Old Heidelberg is becoming a little more lively. A few days ago two of the well-known men of the town had a bit of a fight in the street just opposite our office. It caused quite a sensation, but to me the whole affair was very disgusting. On Monday night the boys of the town again had a night off. They paraded the streets, several companies of them, with concertings, cornets, and all kinds of queer instruments, calling at all the hosues with their Guy Fawkes, and asking for money. At twelve o’clock their Guy Fawkes were burned on the square, not until they had several fights. People are becoming somewhat pugnacious, and I wonder whether the hot weather is the cause of this hot blooded spirit. Since my trip to W Stroom we have had no more rain here, so that it is very dry, and the weather very depressing. V d Kaay has much fault to find with it, especially as his hats are continually being blown off.

Now, my darling Bessie, I must conclude, although very uch yearning for my sweet one’s presence. May God guard and bless my dear one richly.

As gevolg van die algemene skaarste aan goeie teelramme en die koste om ramme vanaf die Karoo te bekom, begin hy vroeg reeds om 'n kernkudde stoetooie op te bou. Hy verkoop sy eerste selfgeteelde ram op 16 Julie 1907 aan ene Martin vir £1 10/- (R3,00).—Len Joubert boek.

Fond kisses & thanks for your loving letter of last Thursday. You are a true darling for writing so faithfully; and I appear to be ever still being more and more drawn to you in love. Yes, you are my “Mooipoort Recorder,” and furnish the news regularly; but besides the news, your letters appeal to my heart and are such a source of joy that I cannot help loving my Pearlsie more and more.

I am sorry, darling, to hear that you were not feeling well on Friday. My fervent prayer & hope is that my most beloved is quite recovered again.

It is quite a good price obtained for the wool. When I was in VRust, Reinholdt offered 7d for our wool; but I trust father will succeed in getting more. Yes, darling, I have been expecting the news of grandma’s death[13]. It is best for her to be where pain and sorrow can no more enter. The last year has been for her one of continual pain; and it was sorrowful to see her suffer. Poor grandfather![14] How sorry I am for him. I doubt whether he will last much longer. I can never tell you how much I was affected darling the last holidays to watch his love for and concern for grandma. How he stood beside the bed and endeavoured to gratify every wish of hers, do everything to assuage the pain; every action showed his love and how very keenly he felt the approaching end. When I watched them I was strengthened in my belief that there is such a thing as love that will endure to the end of life. May God help him and comfort him. Death is terrible. I cannot contemplate the death of a dear one, whom you have learned to love and know. It must be indeed heartbreaking to visit familiar places, and miss the beloved face and voice.

I dare not think of this. God help us, Pearlsie. Our future is in His hands; and he hears prayer. I quite understand what you meant in your last letter. But, darling, we cannot by our deeds deserve blessings; our claim is only to God’s mercy. He is forgiving and kind and merciful, and I believe blesses us when in our weakness we endeavour to follow, although we sometimes fail. A parent does not love his or her child less, because it sometimes fails, when it nevertheless strives to please the parent. And God is even more bountiful in love and sympathy and readiness to help. I ask Him every day to help me to make you happy and if it is His will to unite our lives, to let that union be to His glory and our lasting happiness.

Oh sweetest one, I am yearning for your dear presence so much. Ou Len Loves you so well. Beloved, I have had to take a special class this afternoon and have still to correct some exercises, so that my Pearlsie must be satisfied with this letter. I daresay when you receive this, you will have commenced making preparations for Nachtmaal. I trust you may have beautiful weather. We have lately had rain every day. The townspeople are now interested in a case against one of the prominent men of Middelburg, who is accused of having paid another party to burn his store. This party has now turned against the owner of the shop as he has not paid him the full amount agreed. The widow evidence against the man is very strong, and I fear he will be convicted. It will be a great shock to his family; who have always taken a leading part in Mburg doings. I must close. Goodbye, lovie mine.

Brief getranskribeer deur H Labuscahgne vanaf oorspronklike in besit van CS Labuschagne, 1 Januarie 2004.

Heartiest thanks and several kisses for your loving letter received a few days ago. Darling of my heart, your Len was so glad to hear from her he loves so truly and dearly, and for whom his whole soul is yearning. Yes, beloved, I knew my sweetest would be anxious about me on Sunday, and I thought about you continually. How I wished I could have sent you news of my safe arrival immediately I came here. I could not imagine that it would rain, as there seemed no sign of it. However, lieflingtjie unless it becomes absolutely necessary I shall not undertake the journey again with the bike; and listen very nicely to you. Darling, I felt so sorry for you when I read your letter, and I longed, oh; so much to fly to you, take you in my arms, and tell my sweet one that I am quite hale and hearty. I realize, darling, I am loving you now more than ever, yet, darling, I really do love you, and it is hard for me too to be away from you. This week has seemed ever so much longer than the whole vacation; and my thoughts refuse to remain here, there is only one home for them, and that is when my darling Pearlsie is. How I yearn to look into my darling’s loved eyes, hear her voice and be with her. My whole soul goes forth to you, my only loved one. I have been thinking about you all at WStroom in the seminary since Friday. I would have been glad if I could have been there too. It is just a little after two now, and I guess you are beginning to think of going to church presently. How delightful it would have been to accompany you; now [sic] moet dalk ‘n ander seun dit doen en ‘n glimlaggie zien, waarvoor my hart brandend verlang. You are having a rather unpleasant day, and I am glad you are not in tents. It is cold here, although not raining,- “maar ik vrees over die misreen.”

It has been exceedingly hot during the week, and not a drop of rain fell, although we walked to our ankles in the mud, which was caused by the streams of perspiration flowing from the poor sweltering persons who had to walk down town. It zal ‘n paar duim afslaan,- maar verzeker jou liefdje, dit was banja warm. Instead of feeling refreshed and eager for work, as one may expect after a holiday, I have not often been more glad when Friday came than this week. A fortnight ago I was with her who is so inexpressibly dear to me, and now—my heart is very very love sick. I have invested in a lamp and am working with a good light at night, my eyes are feeling quite in order. The lady who is staying here, although married to a Hollander, cannot speak Dutch at all, neither can her two children. I can’t say that I have such a very high opinion of married women, who seem to have so little interest in their home and husband, and can be so very jolly with other men. Retief, the new man, is a great talker and a great chum of this new lady. I am afraid he is somewhat conceited. Thjere are not cases of diptheria, as far as I can ascertain, and I believe we are now rid of this disease. A fortnight hence we are going to have nachtmaal here. Won’t you come over sweet one? Ik zal my kamer aan jou met plezier afstaan; en hom en paar dage goed lug dat al die roojes uit trek. Die kamer zal banja vereerd wees om my” lieflingtje te verberg, en my ou hart zal zo getroos wees om my” liefdetje weer te zien. Is Piet Joubert actually going to get married? You will then perhaps have a better opportunity of making that young lady’s acquaintaince. I wonder how I will like her,- only she must not call me ‘ou bietie’,- want dan staat die stof agter my” sos ik zal trap. Al ons ou maats gaan nou die weg in, sodat ons tweetjies ok maar so stadig aan moet begin,- ik het al die minste hare van die lot,- maar dit is van al my skelm streke. The whole matter with the ground I bought has now been fixed up; the money paid and “transport” passed. It is a pity Smalberger [res van die brief ontbreek. –HL].

Hy bedank in 1912 uit die onderwys en tree op 17 Desember 1912 in die huwelik met Elizabeth Johanna Kolbe (dogter van G A Kolbe). Die egpaar vestig hulle op die plaas Broederstroom in die Wakkerstroom distrik waar Len Labuschagne die deeltydse boerdery wat hy in 1906 begin het, geleidelik uitgebrei het, tot dat hy later een van die grootste skaap- en beesboere op die Hoëveld geword het.

As I write the date it reminds me that today is the anniversary of the Battle at Dundee where I first heard bullets flying about my ears. I wonder whether it shall ever be my lot again to face an enemy on the field of battle and come unscathed out of such a perilous position as I did that day. I have not forgotten to be grateful for my escape on that day, and that worst things did not happen to father or myself and that our lot was not the same as that of those few who stood with us during the last assault by the enemy. How much there is to be grateful for, and yet I must often stand ashamed, when I think of my ingratitude to a loving and kind Father and Protector, who has blessed me so undeservedly. You will see, sweetheartje mine that I am taking your advice and writing on both sides of the paper. Are you not glad to see that I am not always a stubborn and headstrong fellow, but do just occasionally unbend a little and listen to good advice. Hearty thanks and several fond kisses for my darling welcome letter. I was very glad to receive such a nice long letter. It has however roused in me such a great longing to be with my darling lovie; press her in love to my hart and spend some hours with her. I am glad to hear that my sweet one was feeling better. I hope you are quite well, and that Auntie has also recovered.

Yes, it is sad about the death of Mr [Repsold?} Not a day passes but some are visited by great sorrow, and one never knows when it will be God’s will to come to your own doors, and cloud your house and life with sadness. I also had a letter from father on Tuesday telling me that Max’s condition is not all what could be desired. O have no further news but hope to receive good news tomorrow. Yes, Pearlsie, I am glad those sheep are safely at Boschbank. The great majority of them are mine as most of the ewes, which went to Swaziland were mine. We had a glorious rain last night. There was a good deal of hail, so much that the ground was quite white after the storm passed, but the stones were all small. It looked as if it also rained in your direction, and I hope with all my heart so much that there has been a good downpour in that neighbourhood too. A strong gale blew most of the night and even now the wind is blowing much. I think it has rained in various places, at least, so it would appear judging from the lightning. I think more rain may be expected. Our parson is away today. I believe he has gone to Volksrust. I am at last sending my Pearlsie a few Photos of traps. Please return them soon, and let me know which you like best. I rather like the one of W.S. Coffin, but hood must be brown duck canvas. I think one would get it delivered at Volksrust for £55. The £52 to £56 trap of Reeves is not bad either, but I am not sure whether the large opening at the back will look well. It will no doubt be handy for packing. I am writing to Coffin to ask whether he could have an order executed by December. Reeves has his traps partly finished, and could send one soon. Die groot kwessie is nou nog die twee perre; maar ons wil hoop dat die ok bÿtÿds zal opdaag.

The secretary of the Scool Board told me yesterday that he had a letter from the Dept. saying that my resignation would be accepted at the end of the year. Yes, sweetest, I hardly think Oom Hendrik can expect that Oom George must give him a place of abode. One is sometimes brought into a difficult position by such requests. Spruyt is also beginning to make plans to get married. I don’t think he has told anybody, but he was here last night and told me it was his intention. He thought of taking rooms at this Hotel, until he could get a house. He would however very much like to obtain a post in Heidelberg, as it would then be unnecessary for him to rent a house, as his parents live there. I do not know whether I told you that Miss Meÿer had also left the Rÿfsnÿders[?], she is staying at the Girls’ Boarding Establishment. Mr Hofmeyer is expected this week. Ik denk die ou zal teleurstellende ontdekkinge maak. Sweetest,the bell has called me to dinner. I will resume the chat after dinner.

I am sending my Pearlsie a photo showing my two rooms, just beneath the cross. The first window—to the right—is in my working room, and I am now sitting writing before it. The other window is in my bedroom. There is a long balcony where I often sit to smoke a pipe of peace, when my thoughts as a rule wander to her I love most in all the world—my beloved Pearlsie.

This is becoming rather a bulky parcel, with photos and all. It will look well when felt, but I am afraid when opened my Pearlsie will find there is little news.

No, my dearest love, I have nothing to forgive you, and I love my darling just as much as ever. I am only very sorry that my behaviour should o late bring my beloved so many disappointments and sorrows. It is as if I have placed a wet rag on our love and made it cooler than it used to be, and yet I do believe we love each other just as devotedly as of old. Oh darling dear to me beyond words, I pray God that we may make no mistakes, and rather than bring to you a life of misery and unhappiness, He must take me away out of your life before it is too late. I cannot bear to think of a married life of disagreement. I shall not cease to ask Him to lead us straight in all, and guide with His great wisdom, and help, that where He has given us such a love for each other, that after many years, I may not follow inclinations which will lead to estrangement between us, especially as I have not decided out of mere caprice or without asking Him to lead my inclinations in the right direction. I love you darling and I should not wish to see our lives and hopes drifting apart. I did not think my Pearlsie would be so disappointed. I can form some idea of how my darling feels but pray He make all right for us. Oh! I wish I knew whether my love accompanied with as many faults—could make my darling happy or not. I thank you, sweetest love, for your letter. You are my loving and trustful Pearlsie, and I know you love me. Surely we are not altogether mistaken and do love each other and should love be given to make unhappy, or are there different kinds of love—namely some loves only for a time, and other love, which are incapable of making married life a success. I can hardly think this. God bless you, my darling, and may He help me to make my Pearlsie, who I love so well, happy. I wish I were with you, my beloved,--but I must now close.

Hy brei sy stoetery steeds uit en in 1919 verkoop hy twee ramme vir £150 en £120 onderskeidelik, terwyl kudderamme op daardie stadium vir tussen £4 en £5 verkoop het. Hy voer ook ramme van Tasmanië in maar soos sy boerdery uitbrei lê hy hom meer toe op die teel van sy eie aanteel ramme eerder as om ramme vir verkoop te teel.—Len Joubert boek.

1933

Hy was ook 'n stigtersdirekteur van die K.W.B. en het met die stigting asook gedurende die depressie van 1933 sy totale persoonlike besit as sekuriteit vir K.W.B. gelewer. Hy was 29 jaar direkteur van K.W.B. waarvan hy die laaste 13 jaar ondervoorsitter van die Raad van Direkteure was. Hy het ook van die begin op die uitvoerende bestuur van die Transvaalse tak van die N.K.W.V. asook op die Sentrale Bestuur van die nasionale liggaam gedien. Hy word later vise-president van die Transvaalse tak en met sy uittrede in 1956, lewenslange ere-visepresident.

1939

In 1939 word mnr Labuschagne die addisionele lid omTransvaalse wolboere op die Wolraad te verteenwoordig

1946. In 1946 word hy as direkteur op die Suid-Afrikaanse Wolafsetorganisasie aangestel.

1947 Hoewel hy vir sy tyd 'n groot saaiboerdery ook gehad het, het hy nooit daaraan geglo om graan te verkoop nie en soos hy dit gestel het, sy graan eerder deur sy diere bemark. Op politieke terrein was Len Labuschagne vir baie jare, eers as lid van die ou Het Volk, later van die Suid-Afrikaanse Party en van die ontstaan van die Verenigde Suid-Afrikaanse Nasionale Party tot 1947, voorsitter van die afdelingsraad vir Wakkerstroom kiesafdeling.

1956 Hy was 29 jaar direkteur van K.W.B. waarvan hy die laaste 13 jaar ondervoorsitter van die Raad van Direkteure was. Hy het ook van die begin op die uitvoerende bestuur van die Transvaalse tak van die N.K.W.V. asook op die Sentrale Bestuur van die nasionale liggaam gedien. Hy word later vise-president van die Transvaalse tak en met sy uittrede in 1956, lewenslange ere-visepresident.

Alhoewel Mnr Labuschagne hom in 1956 van aktiewe deelname aan georganiseerde Landbou onttrek het, het hy tot die hoë ouderdom van 90 jaar aktief bly boer.

29 April 1965

Op 29 April 1965 word hy die eerste persoon wat 'n silwerram toekenning van die N.W.K.V. ontvang.

13 November 1970

Sy suster Kate oorlede. Begrawe in Wakkerstroom kerkhof.


Graf van Kate (Labuschagne) Pieters	Graf van haar eggenoot, Koenraad Lucas Pieters

13 Desember 1972

Wakkerstroom
13-12-1972

My dierbare ou Lewens maat. Ek voel so vol dankbaarheid teen oor ons Hemelse vader vir die groot voorreg dat ons so ver op die Lewens Pad hand aan hand gewandel het en wat jy al die jare vir ons kinders en my gedoen en beteken het, kan nie in woorde uitgedruk word nie. Die Heere was vir ons baie genadig en goed. Hom sy al die eer en baie, baie dankie vir al jou liefde en op-offering vir ons Kinders en my. Ek wens my ou man, Gods rykste seen toe, op die deeltjie die nog voor lê. Baie, baie liefde van ons Kinders en jou eie ou Lewens maat. Bessie Labuschagne

‘n Nota skuins bo-aan die brief geskryf, lees as volg: “As ek weer my lewe moes oor hê, sou ek weer vir jou gekies het as my lewens maat—B.”

Bron: Brief in besit van Phil Joubert, Vryheid Distrik.

15 Desember 1972

Diamantbruilof

Transkripsie van koerantberig in besit van Carl Stephanus Labuschagne—waarskynlik in die Volksrust Herald gepubliseer:

“Mnr en Mev Len Labuschagne van Wakkerstroom het op Vrydag 15 Desember 1972; vir die soveelste of liewer vir die 60ste agter-eenvolgende jaar hul huweliksdag herdenk. Die alombekende egpaar is reeds meer as ‘n halwe dekade in Wakkerstroom se omgewing woonagtig. Dit was dan ook heel paslik dat daar op die dag in die Wakkerstroomse N.G. Kerskaal; vir die twee bejaardes ‘n onthaal gereël was wat sekerlik met die instap aan hul albei soete herinneringe meegebring het en ook die geheue sover teruggevoer het as 17 Desember 1912 toe die jonge Len Labuschagne met sy pragtige bruid Bessie Kolbe in die huwelik bevestig is. Die gelukkige egpaar wat nog baie goed daaruit sien, het in die jaar 1905 verloof geraak. Die verlowing het sewe jaar geduur voordat hulle op Mooipoort getroud is. Met ‘n ‘spider’ en twee pronkerige wit perde het hulu met hul wittebroodsdae na Durban vertrek. Die verrigtinge is deur ds. Scheepers met Skriflesing en gebed geopen. Mnr. G. Lourens het as seremoniemeester opgetree en mnr. Flip Lourens het die silwerharige egpaar toegesing waarna mnr. Joe Hazelhurst ‘n heildronk op mnr. en mev. Len Labuschagne ingestel het. ‘n Groot aantal gaste was teenwoordig.”

Hierby saam is ‘n gedrukte kaartjie ingesluit, wat as volg lui:

Voor ons hier vertrek wil ons eers weer vir julle al viertjies so baie dankie sê vir al die liefde en sorg die voortreflik was, en die ons albei so innig waardeer. Ons het eintlik gisteraand hartseer gevoel om julle ou gesiggies nie hier te sien. Ag-foei-tog die worsie het dan hier vergeet gebly. Ek stuur dit nou met Bethe, sit maar gou in die ys-kas. Ook van die meel het ek daar van geneem en stuur die ander terug. So baie dankie vir al die benodighede die julle so bedagsaam saam gebring het. Ons plan is om nou maar in die pad te val die weer is so gunstig en ek voel so beter na die lieflike versorging dat ons kan gaan. Ons verwag julle nou seker Vrydag hoor!

Bring a.u.b. my pille saam die seker vandag op Confidence sal wees. As julle Pos laat haal, vra a.b ons Pos ook.

Hy sal onthou word vir sy beskeie geaardheid, insig, deursettingsvermoë en beslisde leiding. Hy is op 9 Februarie 1979 op die hoë ouderdom van bykans 99 jaar sonder siekbed oorlede.

Figuur 13. Graf van Len en Bessie Labuschagne in die nuwe begraafplaas, Wakkerstroom.

Koerantuitknipsel sonder bronaanduiding gevind in die Bybel van Johanna Magdalena Labuschagne, nou in besit van Herman Labuschagne:

Labuschagne: Die begrafnis van wyle mnr Izak Hermanus Labuschagne het plaasgevind Maandag, 23 Julie om 11h30 vanuit die Ned Geref Kerk, Wakkerstroom. Diens waargeneem deur Rev. J Gardner. SAFFAS – Volksrust Begrafnisgenootskap, tel: 5, Volksrust.

Anglo-Boereoorlog Dagboek

Van

Leonardus Johannes Labuschagne

Oorspronklike dagboek in besit van Phil Joubert, plaas Verlies, Distrik Vryheid.

Figuur 15 Die oorlogsdagboek van Len Labuschagne. Die sakkie waarin die boeke gebêre word, aan linkerkant, is tipies van die handewerk van sy skoonmoeder, Martha Sophia Klopper.

Maandag—Moesten vyandelike positie bestorm en inemen. Posities gehouden tot Woensdag. VC Ziervogel in hand gewond door [Kapt Maggie/Mags] en Comt [door/dan? Mars?] [] Comt + Gen & Gen is [beschom/bescherm?]

Zÿn uit Witrivier vertrokken. Kwamen donker by Oom C.K. Snr aan. Die ou regte hoenderkop.

Op Beaumaris oorgebleven. Maandag en Dinsdag ook hier oorgebleven. Andries Maandag namiddag naar Amersfoort. Vertrokken vm. hamels te halen. Hy kwam Dinsdag namiddag terug. Abraham, Hendrik en myself Dinsdag uit geweest op expeditie naar Waterval. Dinsdag avond allerhande gekheid gehad.

[Anton/Andries?] en Hannie naar Witrivier vertrokken. Andries afgevaardigd met deputasie naar vyanden bÿ de Bad[15]. Der Comdt Gen. Generaal en VC naar commando vertrokken doch konden niet verder dan Kromrivier [Kromhoek?]. Algemene buitmakery onder bottel ingelegde perzken.

Hendriks paard onbruikbaar, ten gevolge van een zeer rug; derhalwe vertrek hy naar Driefontein[Abr?] en myself nadat wÿ by Ds. Knobel[16] een weinig afgezadeld hadden, reisden tot in het lager, by huis van Cornelis {Goorsen?].

Verleden nacht ondervonden dat op commando geen vier bedden te kregen zÿn. We lagen te rooken, over onze vyanden te spraken; en verkeerden in algemeen in toestand van “[olce ?] farmers.”

Hebben te doen, deur [?] kooken en baden. Verleden nacht op brandwacht geweest. Ale hadden pas klaar met baden of er kwam rapport dat de Engelschen aan het uittrekken waren. Dadelÿk opgezadeld en we stormen en rand links anderkant huis van Laas. Toen we op den rand uitkwamen, waren voetgangers gou onder bereik der Mausers (100 yds). Alle openden vuur en ze antwoorden. Weldra begonnem de kanonnen ook te buldren. Toen begonnen de burgers “vol moed” te retereren. ‘n Paar burgers en ik dacht dat wÿ beter werk zouden kunnen verricht door ‘n paar honderd treden naar de linker hand positie te gaan nemen. Doch in plaats dat de burgers daarheen joegen stormden ze de vlakte af. Wilmoed ging met my “op hol”, doch in het randtje kreeg ik hem tot stilstand.

Figuur 16 Voorbeeld van ‘n 75 cm “Franse kanon,” oftewel, ‘n Creusot kanon.

Oom Frans bleeft by mÿ, en toen wy om het rantje reden, vuurden de Roojes een sarsie met de kanonnen, die net op ons barsten, doch gelukkig ons niet bezeerden. De burgers waren totaal verspreid en we kwamen eerst bÿ ‘n officier naby randjes by Strydkraal,. De Rooyes begonnen op een onzer Fransche kanonnen[17] te vuuren. De bommen net kort over ‘n paar van ons gaandends. Er kwam order op te rukken naar randje bovenkant huis van L. Swanepoel doch dit gebeurde eerst nadat wÿ ‘n kansje hadden ketel te koken. Wy kwamen ongeveer 1500-1700 treden van khakis op ‘n randje en staken hen ongeveer een uur onder lood. Toen het donker werd trokken we terug en G v.d. Merwe werd in nek verwond. Cornelis Lourens werd in morgen in bout gewond. Kwamen laat in avond in lager. In nacht koud en weinig regen.

Mist klaar vroeg op. We trokken uit in richting Graskop. Wind koud en was ook tamelÿk sterk. Vertoefden lang in laagte links van Goodwins[18] huis. Ongeveer 2 uur nm reden we naar randjes waar we gisteren avond gevochten hadden. Engelschen hadden waarschÿnlÿk in nacht teruggetrokken. ‘n Beweging werd door vÿand gemaakt in richting Strydkraal.

We joegen heen doch er was niets te doen. Lyddite kanon[19] loste eenige schoten op ons, terwyl over vlakte by Goodwin reden. Kwamen laat in lager, honger en [moeg?].

Trokken vroeg uit naar radnjes te Strydkraal. Engelsche groot kanon begon vroeg hevig te bombardeerden. Ongeveer 12 uur kwamen paarden ruiters in gezicht, hun voorhoede door ons terug geschoten terwyl macht door Standertonners met hulp van ons Maxim-Nordenfeldt[20]—teruggedreven werd.

Figuur 17 ‘n Boere Maxim-Nordenveld-kanon wat tydens die belef van Mafeking gebruik was. Dit was algemeen bekend as ‘n “pom-pom” weens die snelvuureienskap van die kanon.

Een hevig bombardement begond op ons los te breken; doch meer op randje waar slechts weinige burgers waren. [Twee?] paarden gewond. Onder dekking van kanonnen kwamen voetvolk nader. Aan ons linker front word hard gevogd en met klein geweer. Wÿ namen positie in by voorste randje en niet lang of Ingelsche spionen kwamen in gezicht; doch voor ongehoorsaamheid van zekere burgers zagen ze ons en voetgangers kropen uit achter kraken, 400 treden van ons en openden vuur on ons. Ons positie was alles-elendigs die van mÿne was [bietje?] beter. In tuschen begonnen kanonnen ook op ons te vuuren. We krygen order terug te trekken, naar ‘n tweede randje even slecht als het eerste. Bÿ ons terugtreken werden 2 manschappen der verkennings Korps gedood. Bÿ tweede randje schoten kanonnen met zooveel intensiteit dat wÿ daar ook moesten retireeren. De voetgangers schoten toen [terug?] op ons die achter waren. Niemand echter bezeerd. Bom maxim schoot op Engelschen tot na zonsondergang en toen trokken we terug naar lager, en kwamen laat aan.

Vrydag (27) kwam brandwacht rapport indienen dat Engelschen alby plaats van Goodman waren. We trokken uit. Alle werd deur hun kanonnen ‘n weinig geschoten. Dood twee makkeren. Ze we terug.

Zaterdag (29) alles weer rustig. In den namiddag is Abraham en myzelf naar Amersfoort gegaan.

Zondag (29) by Ds. Knobel gebleven tot laat in middag, toen teruggegaan na lager.

Ongeveer 9 uur vm kwamen brandwacht rapporteeren dat ingelschen aan het trekken waren. Toen reden spoedig naar randje waar gisteren acht dagen geleden gevochten werd. We (zes man) schoten Engelsche spioenen terug; terwÿl we degelyk door Ermeloers onder lood gestoken worden. Mÿn paard byna geschoten. Toe reden op bult aan ons linker front en bÿgonnen op Engelsche spioene te schoten, ze schoten ook terug. Veld cornet Swart[21] kwam toen ook bÿ ons. We bemerkten ‘n troep Engelsche ruiters (0ver 100) langs [sinner?] afkomen; we stormen hen, en ze joegen ook al spoedig terug. We zetten hen ‘n groot afstand achterna en dooden zowat 4. Kapt. Wilby[22] gewond en een Krÿgsgevangen gewond. We vertoef den toen in laagte tot laat. Toen we weer de randje [her?] bereden; en sommige van onze burgers kregen de terugtrek konde troepen goed onder de kogels. Ik stapte op randje uit, en toen loste de Rooÿes eenige kartetsen vlakvoor mÿ. Na sononder gaan trokken wÿ terug naar lager.

Abraham, Hendrik en myself naar Amersfoort gewees om perden te laten beslaan, dog de smid was te bezig, zo zÿn wÿ Zaterdag (4) weer naar dorp geweest en hebben paarden beslaan gekregen.

Zondag (5) en Maandag (6) alles rustig geweest. Ben Maandag nacht op brandwacht geweest.

Nota: Op die 6de Augustus 1900 het generaal Buller se magte die hele dag in Amersfoort vertoef, terwyl hulle gewag het dat hulle bagasie moe topdaag. Dit verklaar die relatiewe rustigheid op kommando. Generaal Chris Botha het van hierdie ruspose gebruik gemaak om sy kommando’s vir verdere teëstand te hergroepeer en te organiseer. –HL

Wind bitter koud en sterk. We hadden juist klaar met bidden toe Engelschen aankomen waren. Wÿk 2 bleef ‘n tydje in laagte links van Mr. Goodwins huis doch nadat Engelschen eenige kanonschoten op ons gelost hadden kregen we order positie te gaan nemen in randjes. ‘n Weinig terug, toe waren pas daar op Engelschen spionen kwamen niet op bult; we begonnen op hen te schieten. Onze paarden zetten op hul voor schooten en we moesten hen achterna zetten.